F-G-H
faché : Ce que tu as fait m'a fâché, ta conduite m'a
fâché = Nu nɛ a blo ɔ, e gble xomɛ nu mi
Il s'est fâché contre moi = E gble xomɛ do mi
Le requin s'est fâché et a renversé la pirogue sur l'eau = Gbowele sin xomɛ bo syɔ hun ɖo tɔ ji
fâcheux : Voilà une bien fâcheuse affaire ! = Adɔn gɛnnyigɛnnyi ɖie
j'ayi e
faim : Je n'ai plus faim = Un gɔ xo
faire : Il a fait une bonne action = E wa nu ɖagbe
C'est une grande chose qu'il a faite = Nu gangan w'ɛ blo
II a bien fait = E blo ɖo ganji
II a dit qu'ils n'ont pas fait cela = E gbɛ ɖɔ ye kun blo mɔ
o
II a fait comme il a faut = E blo ganji tɔn
II a fait comme il convenait de faire = E blo ɖo gan tɔn ji
II a fait comme il convient = E blo ganji
II a fait le portrait de quelqu'un = E do gesi mɛ
II a fait un zigzag et est tombé = E blo gadagada bo j'ayi
II fait le fanfaron = E ɖo glagla blo wɛ
Il fait le fanfaron = E ɖo glagla ɖu wɛ
Ils font un très grand bruit = Ye ɖo zingidi ɖu wɛ
gannyii
La sonnette de son vélo fait gléwûn = Kɛkɛ tɔn sin gan nɔ ɖɔ glɛwun
Quelle est
sa taille ? = Nabi wɛ nyi ga tɔn ?
II ne fait pas
bien son travail = E nɔ ge nu
din
Comment as-tu fait ? = Nɛ a blo gbɔn ?
II fait l'arrogant = E nɔ
blo gangannagansu din
Il a fait des acrobaties = E nyi alogwe
falloir : II me faut absolument de l'argent = Akwɛ gbo vɛ mi
faute : Mon frère viendra sans faute = Nɔvi ce na wa godogodo
femme : Et ta femme ? = Asi towe lo ?
fermer : Ils roulèrent une énorme pierre pour fermer le
tombeau = Ye bli awinnya gidigbaja ɖe
do su yɔ ɔ na
fêter : Les enfants, fêtez bien = Vi lɛ, mi ɖu xwe ganji
fier : Le lion est fier = Kinikini nɔ go
filant : Le gombo est très filant = Fevi ɔ do dɛ gblɛlɛɛ
fils : Ce n'est celui-ci son fils = Vi tɔn ɖie a mɛ
fin : Nous avons vu la fin de l'année = Mi mɔ xwe fufo
Voici la fin de son travail = Fufo (nu) azɔ ɔ tɔin ɖie
finir : II a fini par se reconnaître coupable = E wa yi gbe ɖɔ emi wu w’ɛ sɔn
Combien d'heures mettras-tu pour finir le
travail ? = Ganxixo
nabi a na do fo azɔ ɔ na ?
Dans combien d'heures auras-tu fini le
travail ? = Ganxixo nabi mɛ a
na fo azɔ ɔ ?
Je suis sur le point de
finir = Un ɖo na fo wɛ
fixe : II a donné une réponse fixe = E na gbeta
flagrant : Ils l'ont surpris en flagrant délit de vol = Ye gbo e do d'ajo kɔn
fois : Chaque fois que tu viens ici,
nous mangeons = A wa fi hweɖebunu ɔ, mi nɔ ɖu nu
Ma mère m'a amené là-bas une
fois = Nɔ ce kplan mi yi dɔn azɔn ɖokpo
II me l'a arraché de force = E yi i d'asi ce gannugannu
Je suis
sans force = Lanmɛ ce gbɔjɔ
forme : Si on forme un grand cercle, On forme encore
un petit cercle = E xa gblagada ɔ, e nɔ lɛ xa klobotwe (ou go-dwee)
fort : Cet alcool est fort = Ahan elɔ gla
II a fait un vent très fort hier = Jɔhɔn gbagbagugu ɖe nyi sɔ
II fait un soleil très fort aujourd'hui = Hwezivɔ glala ɖe wɛ hun egbe
fournir : J'ai fourni une participation = Un jɔ fun d’e mɛ
frais : II fait frais = Gbɛmɛ fa
franc : Et de la viande de porc pour
250 francs = Hanlan kpɔnwun wo nu nu mi
frapper : II a frappé à ma porte = E xuxu hɔn nu mi gogogo
II m'a frappé de son poing à
la bouche et elle est enflée = E gba nu
mi kpo kwin kpo b'ɛ ci gɔɖɔɖɔ
La vie est une branche de palme au bord de
l'eau, elle frappe vers la droite, elle frappe vers la gauche = Gbɛ ɔ
tɔdema wɛ, e nɔ xo yi ɖisi, e nɔ xo yi amyɔ
froid : II fait froid = Jɔhɔn gbɛ
II fait froid, et tu restes ainsi sans habit = Jɔhɔn gbɛ, b'a kpo ɖo
gokle mɔ a
front : J'ai une bosse au front = Nukɔn ce ɖo go
On ne
peut cacher une bosse qu'on a sur le front = E
nɔ wu go ɖo nukɔn bo nɔ ze hwla a
frotter : Frotte-le bien qu'il soit propre = Gingin wu tɔn ganji n'i mɛ
II s'est frotté le dos contre le mur = E gingin nɛgbe do do wu
J'ai frotté les pieds par terre = Un gingin afɔ do kɔ mɛ
J'ai frotté mon "
bic " sur le papier = Un
gin biki ce do wema ɔ ji
futur : Je serai commerçant = Un na nyi
ajotɔ
gambader : Ils gambadaient et ils sont tombés = Ye ɖo gbojlaka ɖu wɛ bo
j’ayi
garder : Son père et ses frères ont gardé délicatement
sa calebasse (c'est un enfant
gâté) = Tɔ tɔn kpo nɔvi tɔn
lɛ kpan hɛn kɛɖɛɛ govi tɔn
garer : II a garé son véhicule à la porte = E gli hun tɔn ɖo hɔn to
II est venu garer la pirogue sur la rive = E wa gɔa hun ɖo tɔ ɔ to
gaspiller : II a gaspillé son argent = E gu akwε tɔn
II n'a pas
profité de la vie = E gu eɖee
gaté : II a gâté mon plan, il a torpillé mon projet = E hɛn linlin ce gble
Cet enfant est complètement gâté = Vi ɔ gble b'ɛ yi kɔn
II est gâté excessivement = E gble din
gens : Non, Dieu ne trompe pas les
gens = Eo, Mawu kun
nɔ blɛ mɛ lɛ o
gicler : Mon abcès a donné du pus en giclant = Nutitɛ ce tɔn sin gbluwun
goitre : II est goitreux = E jɛ gban
Le chien est moins grand que la
hyène = Avun su ɖaxo sɔ hla a
Tu es déjà un jeune homme = A ko winnya
bi
grandir : II a grandi énormément = E su gajaa
La souris, même si elle a grandi, n'égale pas
le gros rat, chacun a sa partie où il excelle = Ajaka s'avɔ ma sɔ glɛnzin, ganhunu mɛtɔn mɛtɔn
wɛ
II ne grandit pas = E jɛ gbɛn
grimper : Un homme a grimpé sur un bananier et est tombé - Si quelque chose est impossible à quelqu'un, il la laisse = Nyaɖe xwe kwekwetin ji bo j'ayi - Nuɖe glo mɛ ɔ, e nɔ jo do
Cet enfant a une grosse bouche tombante = Vi elɔ ɖo nu gɛjɛɛ
II a une grosse hernie = E ɖo ke glɛjɛglɛjɛ
II est très gros = E klo gbawun
J'ai vu un boeuf grand et gros = Un mɔ nyibu gojogojo ɖokpo
Ma grande soeur a de grosses joues = Dada ce sin anya ci futuu
La tête de son enfant est très grosse = Vi tɔn sin ta klo bo ci gbɛwun
grossier : Toi, mon garçon, tu es grossier, un vrai
goujat = Hwɛ nyavi elɔ gbo fin
din
guéri : II l'a guéri de sa folie = E gble taɖu n'i
II l'a guéri du mal de tête = E gble taɖumɛ n'i
Oui, elle est complètement
guérie = Ɛɛn, e gbɔ bi
Ta maladie est-elle
guérie ? = Azɔn towe gbɔ a ?
Je n'ai pas pu le guérir et il est mort = Azɔn ɔ gble do mi
Ton fils guérira = Azɔn na gbɔ nu vi towe
habiter : J'habite chez le maître = Mɛsi gɔn wɛ un ɖe
II habite à Hwègbo = E nɔ nɔ Hwɛgbo
J'habite Adjohoun = Un nɔ nɔ Ajowun
habitude : Je suis venu chez toi comme d'habitude, je ne
t'ai pas trouvé = Gayɛnu tɔn e
un wa gɔn towe ɔ, un mɔ we a
hâte : II arriva en toute hâte avec quatre cents
hommes = E fya jawe kpodo gbɛtɔ
afɔwe kpan
haut : Je suis en haut = Un ɖo aga
hein : Je ne te dois plus, hein ! = Un sɔ ɖu axɔ ɖe do we a mɛ !
heure : A une heure et demie = Gan dokpo adaɖe mɛ
Dans une heure = Ganxixo ɖokpo mɛ
II est deux
heures = Gan we xo
Quelle heure est-il ? = Gan nabi wɛ xo ?
heureux : Tu es heureux d'avoir un bon fils = A ɖu vi gbɛ
heurter : II m'a heurté violemment = E xo aglo mi gblawun
hier : L'enfant qui est venu hier a
fui = Vi e wa sɔ ɔ ko hɔn
horloger : Je suis horloger = Un nyi ganbloɖotɔ
horreur : Ça me fait horreur = E fyɔn wu nu mi